طراحى معماری مساجد

طراحى معماری مساجد

الزامات معماری مساجد: – در مساجد جدیدالاحداث رعایت مقررات ملی ساختمان ایران علی الخصوص  الزامی است. 19مبحث در طراحی مساجد جدید توصیه می گردد.

1- استفاده از الگوهای معماری تاریخی و فرهنگی كشور

2- استفاده از مصالح بومی در مساجد با رعایت جنبه های فنی پیشنهاد می شود.

3- در احداث مساجد پیش بینی پاركینگ به میزان یك پاركینگ به ازای هر  3 نفر گنجایش شبستان اصلی الزامی است.

4- چنانچه به جز برگزاری نماز و مراسم مذهبی، از فضای مسجد برای انجام  فعالیت های مذهبی و فرهنگی دیگر استفاده می شود، رعایت عدم تداخل این عملكردها با نقش عبادی مسجد و انجام فرایض مذهبی ضروری بوده و پیش بینی فضاهای مورد نیاز این كاربری ها الزامی است.  متناسب ً – احجام مربوط به بنای مساجد و نسبت فضای پر و خالی آن ها ترجیحا با نمونه های مشابه آن ها در بافت های فرهنگی و تاریخی شهر باشد.

5- ریخت كلی (مرفولوژی) مساجد بایستی از ریخت مساجد موجود در بافت های  تاریخی و فرهنگی شهر تبعیت كند.

• تناسب فضاها، مساحت، نحوه استقرار و ارتباط و توسعه فضاها در آینده: . این فضاها شامل: «سرویس بهداشتی، وضوخانه، کفش داری، اتاق خواهران معذور، فرادای خانه، آبدارخانه، انبار تجهیزات صوتی، تاسیسات مکانیکی(موتورخانه)، دفتر امام جماعت، دفتر بسیج، محل زندگی خادم، شبستان برادران، شبستان خواهران، فضاهای ارتباطی»

الزامات معماری مساجد:

 1- برنامه ریزی به منظور استقرار فضاهای ذیل در طرح معماری مساجد مسکن مهر ضروری است .

2-  ساخت مساجد مسکن مهر، حداکثر سطح اشغال شبستان در طبقه همکف برابر با  متر مربع توصیه می گردد. 300% مساحت اعیانی مسجد و حدود 60% با توجه به پیش بینی ساخت مساجد مسکن مهر در فازهای مختلف .

3- به منظور تأمین نیاز ساکنین بافت های مورد نظر در آینده، توصیه می گردد در مکان یابی و طراحی مساجد در اراضی مذهبی، مکان یابی ساختمان مساجد به گونه ای باشد که امکان توسعه فضای شبستان در دراز مدت امکان پذیر باشد.

4- لازم است طراحی معماری، سازه، تاسیسات الکتریکی و مکانیکی مسجد با رعایت این اصل صورت پذیرد.

5- در طراحی مسجد، مرحله بندی ساخت مدنظر قرار گیرد، به نحوی که  ساخت وساز آینده دچار مشکل نگردد و در هر مقطع از ساخت، شکل کلی و عملکرد آن مشخص باشد.

6- صحن(حیاط) مسجد به گونه ای طراحی شود که امکان گسترش فضای نماز در  آن فراهم گردد. –

7-به منظور اتصال صفوف بین فضای شبستان و صحن اصلی، حداکثر شفافیت و  ارتباط فضایی بین دو فضای مذکور مد نظر قرار گیرد تا امکان استفاده از صحن مسجد جهت برگزاری نمازهای جماعت در اعیاد و مراسم ویژه فراهم گردد. در این خصوص توجه به کد ارتفاعی محراب و محوطه (پایین بودن کد ارتفاعی محراب به میزان20 سانتیمتر از کد ارتفاعی پایین ترین نقطه صحن اصلی مسجد) ضروری است. در هر صورت، پایین بودن تراز مکان امام جماعت در محراب از تراز صفوف نماز گزاران مورد تأکید است.

8 -موقعیت استقرار بنا در سایت با توجه به خیابان ها، آکس های اصلی، محور قبله و همچنین دیده شدن و شاخص بودن از نقاط مختلف محله و بافت مجاور در فرآیند طراحی انتخاب گردد.

9 – به منظور دعوت کنندگی بیشتر آستانه ورودی و ورود مناسب به مسجد، لازم است  ورودی شاخص، تفکیک ورودی برادران و خواهران، گشایش در فضای ورودی و همچنین پیش بینی پیش فضای ورودی به صورت هشتی و یا… در طراحی مدنظر قرار گیرد. همچنین کیفیت فضایی بالا در سلسله مراتب رسیدن از فضای ورودی به فضای شبستان مورد تأکید می باشد.

10- حتی الامکان ورودبه فضای شبستان از پشت و پهلوی نمازگزار باشد. 

11- صحن (حیاط) مرکز اصلی ارتباطات اجزا به صورت روشن در کل مجموعه باشد.

12- حفظ تقارن و تعادل درشکل حیاط و فضای شبستان به نحوی که جهت و.. سمت اصلی مجموعه به قبله باز باشد، توصیه می گردد.

13- در خصوص سیرکلاسیون و ارتباطات داخلی مسجد توصیه می گردد به همجوار  بودن فضاهای متجانس و منفک بودن فضاهای غیر متجانس از یکدیگر توجه گردد.

طراحى معماری مساجد

طراحى معماری مساجد

14- به منظور رعایت اصل وحدت، نظام حجمی و عملکردی فضاهای اصلی(شبستان، ورودی گنبدخانه، محراب، صحن، ایوان، رواق، هشتی، سردر مسجد، جلوخان)، جانبی و الحاقی مسجد به عنوان موضوع واحد مدنظر باشد، به صورتیکه شاخص بودن مسجد از جهت منظر شهری و عملکردی غالب باشد.

15 – محوریت فضای عبادی(شبستان)و تبعیت فضاهای جانبی و الحاقی از آن مورد تأکید است.

16 – رعایت هندسه فضای شبستان بر محوریت قبله و همچنین رعایت جهت قبله  در سازماندهی کلی احجام ضروری است.

17- فضای شبستان به گونه ای طراحی گردد که نمازگزار به راحتی در هر نقطه آن، جهت قبله را درک نماید. (القاکننده جهت قبله)

18- در تعیین جهت قبله توصیه می گردد طراح از سایت پایگاه اطلاع رسانی مرکز تقویم و یا www.calendar.ut.ac.ir/faموسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران به نشانی اینترنتی  استفاده نماید. www.nojoumi.org/farsi/qeble/index.htm

19- حداقل ارتفاع شبستان اصلی در صورت پیش بینی نیم طبقه(بالکن)متر توصیه می گردد.

20 برای شبستان های یک طبقه – در خصوص سلسله مراتب و ارتباطات داخلی مسجد، به همجوار بودن  فضاهای متجانس و منفک بودن فضاهای غیرمتجانس توجه گردد.

21- از ایجاد پله های نامناسب اجتناب و تمهیدات لازم جهت امکان بهره مندی سالمندان، جانبازان و معلولین جسمی- حرکتی از مسجد پیش بینی شود.

22- توصیه می شود فضای شبستان از فرم ساده هندسی و به دور از شکستگی های  فراوان در اضلاع مختلف تبعیت نماید. (مدول مربع و مستطیل در جهت قبله)

23- تأمین خروجی های اضطراری شبستان و سطوح باز اطراف و صحن مسجد،  جهت امکان تخلیه سریع جمعیت در مواقع بحران توصیه می گردد.

24- در صورت وجود بالکن، پیش بینی آسانسور الزامی است.

25 – تأمین نور و تهویه طبیعی برای مسیرهای دسترسی به شبستان اصلی و  سرویس های بهداشتی و وضوخانه توصیه می گردد.

26- دسترسی خواهران به فضای سرویس مورد توجه قرار گیرد و قابلیت فضایی آن  به گونه ای باشد که رعایت اصل عدم اشراف و راحتی استفاده کنندگان مقدور باشد.

27- کفش کن با در نظرگیری فصول مختلف سال به صورت نیمه باز بین فضای باز  و بسته مسجد طراحی گردد.

.28 – توصیه می گردد فضای سکونت خادم مسجد حداقل از یک اتاق خواب،  هال،  آشپزخانه، سرویس بهداشتی و حمام تشکیل شود.

29 – شبستان خواهران به گونه ای طراحی شود که حتی المقدور مسیری جداگانه از  قسمت برادران داشته باشد و همچنین با توجه به اینکه فضای بالکن معمولاً برای خواهران اختصاص می یابد، یک دسترسی اصلی صورت گیرد.

بهتر است فضای شبستان همکف (در صورت وجود بالکن) به گونه ای طراحی گردد که بتوان در ایام عادی از قسمتی از آن به عنوان شبستان خواهران بهره برداری شود.

30 -اول امام جماعت را ببینند و محراب به تنهایی جهت قبله را به خوبی مشخص کند و از قرارگرفتن عوامل و عناصری که باعث عدم تمرکز نمازگزاران در اطراف محراب می شود، خودداری گردد.

31- در طراحی فضای شبستان حتی الامکان از حداقل تعداد ستون استفاده شود. زیرا  ازدیاد عناصر عمودی، سبب اختلال دید نمازگزاران در هنگام برپایی نماز می گردد.

32- حتی المقدور جهت ترسیم گنبد از نحوه رسم مرحوم لرزاده استفاده گردد.

33- استفاده از فرم گنبد های غیر اسلامی (ساسانی و غیره…) توصیه نمی گردد.

33 – به منظور رسیدن نور به فضای گنبدخانه و شاخص بودن گنبد از بافت اطراف، .حداقل ارتفاع ساقه گنبد 2 متر و پیش بینی پنجره در ساقه آن توصیه می گردد

34-استفاده از گنبد های یک پوسته و سبک سازی در گنبد مورد تأکید می باشد لذا از پیش بینی گنبد های دوپوسته به جهت بالا بودن هزینه های اجرایی خودداری گردد.

35- فضای گنبدخانه در شبستان به صورت مربع بوده و جهت نشستن فرم گنبد بر به 16 ضلعی و از 16 به 8 ضلعی و از 8 به 4روی گنبد خانه تغییر مدول مربع از دایره در طره و شکنج مورد تأکید می باشد.

36- توصیه می گردد به منظور عدم قرارگیری گنبدخانه بر روی محراب، فضای گنبد خانه حداقل از هر ضلع دیوار شبستان، به اندازه یک مدول عقب نشینی نماید. و همچنین نحوه 8 به 1 یا 6 به 1  درصورت پیش بینی مناره، رعایت تناسبات اتصال آن به سازه مسجد مورد توجه قرار گیرد.

37- به منظور ارتباط عمودی به بالاترین نقطه مناره، پیش بینی پلکان از تراز پشت بام توصیه می گردد.

38- در جانمایی مکان مناره، توجه به ترکیب آن با ساختمان مسجد، تناسب با گنبد و عقب نشینی نسبت به بدنه ورودی و سردر اصلی مورد تأکید است.

39- توصیه می گردد در طراحی عناصر شاخص، تناسب و جنس مصالح و ماندگاری  استفاده از مصالح محلی و بومی پوشش های آن رعایت گردد.

40- ترجیحا در طراحی مساجد از نمادهای مهم و اصیل مساجد (قوس اسلامی، گنبد، سردر شاخص، ایوان، صحن، مناره، محراب، رواق و…) استفاده گردد. 41- در صورت استفاده از طرح های تیپ، تغییر در نوع مصالح خارجی و داخلی به  جهت تغییر در شخصیت و هویت مساجد مورد تأکید است.

42- طرح معماری مسجد و مصالح بکار رفته در آن می بایست ضمن سازگازی با  اقلیم، بازگوی مفاهیم و ارزش های موجود در معماری مساجد آن منطقه باشد.

43- در هنگام طراحی مسجد، نحوه تهویه فضا، سیستم گرمایش و سرمایش، تأسیسات برقی و مکانیکی، نورپردازی و سیستم های صوتی می بایست مورد توجه قرار گیرد.

44- در صورت تخصیص فضای تجاری جهت تأمین هزینه های اداره مسجد، پیشنهاد  می گردد واحدهای مذکور حتی المقدور در بافت تجاری شهر (مرکز محله یا ناحیه و…) در نظر گرفته شود.

45 – درصورت قرارگیری واحد تجاری اختصاصی در کنار مسجد (طبق کاربری مصوب)،  نباید واحد های تجاری با معماری شبستان مساجد اتصال مستقیم داشته باشد. 

طراحى معماری مساجد

طراحى معماری مساجد

46- حتی المقدور سرویس های بهداشتی و وضوخانه دارای ارتباط مجزا از یکدیگر و  در طبقه همکف جانمایی گردد.

47- فضاهای وضوخانه، حتی المقدور دارای ارتباط مستقیم با پیش فضای مسجد و  یا فضایی مسقف و مرتبط با فضای شبستان باشد.

48 – رعایت فاصله سرویس بهداشتی از شبستان، به صورتیکه رطوبت آن به هیچ  وجه به فضای شبستان نرسد، مورد توصیه می باشد.

49- توصیه می گردد فضایی به عنوان پاشویه در وضوخانه پیش بینی شود.

50 – توصیه می شود در طراحی مسجد، تعداد سرویس بهداشتی خواهران از برادرانکمتر در نظر گرفته شود. لذا تعداد سرویس  بهداشتی جهت خواهران در مساجد مسکن مهر توصیه می گردد.

51- پیش بینی حداقل یک سرویس بهداشتی جهت معلولین در هر یک از مجموعه های  سرویس های بهداشتی خواهران و برادران ضروری است.

52- توصیه می گردد در صورت وجود بالکن، جانمایی وضوخانه و سرویس بهداشتی  در طبقه مربوطه صورت پذیرد.

کلمات کلیدی:

طراحی و ساخت مسجد

الزامات معماری مسجد

نکات مهم درباره ساخت مسجد

مسجد سازی

گنبد و گلدسته سازی لطیفی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *